Trải qua 195 năm hình thành và phát triển (04/11/1831 - 04/11/2026), Tuyên Quang đã viết nên những trang sử vẻ vang, hun đúc truyền thống yêu nước, cách mạng, tinh thần đoàn kết và ý chí tự lực, tự cường của các thế hệ cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân các dân tộc. Từ mạch nguồn lịch sử ấy, vùng đất Tuyên Quang không ngừng vươn lên, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Kỷ niệm 195 năm Ngày thành lập tỉnh là dịp để tự hào về cội nguồn, tri ân những đóng góp, hy sinh của các thế hệ đi trước, đồng thời khơi dậy khát vọng, ý chí và trách nhiệm trong mỗi cán bộ, đảng viên và Nhân dân hôm nay. Phát huy truyền thống vẻ vang, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân các dân tộc tỉnh Tuyên Quang quyết tâm đoàn kết, đổi mới, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh, hạnh phúc, vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới.
1. Tuyên Quang với những trang sử vẻ vang, khẳng định bản lĩnh và khí phách của vùng đất quê hương cách mạng
Trải qua các thời kỳ lịch sử, vùng đất Tuyên Quang luôn gắn liền với những bước chuyển mình quan trọng của dân tộc. Từ truyền thống yêu nước, tinh thần đấu tranh chống áp bức, ngoại xâm đến những đóng góp to lớn trong các cuộc kháng chiến và sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, các thế hệ cán bộ, chiến sĩ và Nhân dân các dân tộc nơi đây đã viết nên những trang sử hào hùng bằng lòng quả cảm, ý chí kiên cường và tinh thần đoàn kết. Những giá trị ấy không chỉ làm nên bản sắc của một vùng đất giàu truyền thống cách mạng mà còn trở thành nguồn sức mạnh tinh thần bền vững, hun đúc khát vọng vươn lên của Tuyên Quang hôm nay.
Từ truyền thống lịch sử yêu nước đến bước ngoặt lịch sử dưới sự lãnh đạo của Đảng. Vùng đất Tuyên Quang có lịch sử hình thành và phát triển lâu đời, gắn liền với tiến trình dựng nước, giữ nước và bảo vệ vùng biên viễn phía Bắc của Tổ quốc. Từ buổi đầu các Vua Hùng dựng nước, vùng đất này thuộc bộ Vũ Định của Nhà nước Văn Lang; đến thời Trần, tên gọi Tuyên Quang lần đầu tiên xuất hiện trong thư tịch cổ với tên gọi lộ Tuyên Quang. Vùng đất Tuyên Quang (bao gồm cả Hà Giang) lúc đó thuộc vào Tây đạo. Đến năm Quang Thuận thứ 7 (năm 1466), Lê Thánh Tông chia nước ta thành 12 đạo thừa tuyên, đặt Thừa tuyên Tuyên Quang. Trải qua các triều đại phong kiến, địa danh và địa giới hành chính nhiều lần thay đổi, song tên gọi Tuyên Quang vẫn được kế thừa và lưu giữ. Đặc biệt, năm 1831, dưới triều vua Minh Mệnh, cuộc cải cách hành chính được triển khai trên phạm vi cả nước, Tuyên Quang chính thức trở thành một tỉnh trực thuộc triều đình phong kiến Việt Nam. Ngày 04/11/1831 được xác định là ngày thành lập tỉnh Tuyên Quang. Từ dấu mốc lịch sử ấy đến nay, trải qua 195 năm xây dựng và phát triển, vùng đất này đã hun đúc nên truyền thống yêu nước, cách mạng, đoàn kết, kiên cường và ý chí tự lực, tự cường. Những giá trị lịch sử, văn hóa được các thế hệ nối tiếp gìn giữ đã trở thành nền tảng tinh thần, nguồn sức mạnh nội sinh để Tuyên Quang vững bước trên con đường phát triển.
Trong suốt thời kỳ phong kiến chống ngoại xâm, cho đến khi thực dân Pháp xâm lược và đặt ách thống trị, Nhân dân các dân tộc tỉnh Tuyên Quang và Hà Giang phải đối mặt với nhiều áp bức, bóc lột, song chưa bao giờ khuất phục trước kẻ thù. Tinh thần yêu nước, ý chí chống ngoại xâm và khát vọng bảo vệ quê hương đã được thể hiện qua nhiều phong trào đấu tranh. Trên địa bàn Hà Giang, tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa của đồng bào Mông ở Đồng Văn năm 1903 do Sùng Mí Chảng lãnh đạo; cuộc nổi dậy của đồng bào Nùng ở Hoàng Su Phì năm 1905 do Triệu Tài Lộc chỉ huy; phong trào đấu tranh ở Đường Thượng những năm 1911-1912 và các cuộc đấu tranh chống bắt phu, thu thuế tại Bắc Quang, Vị Xuyên, Hoàng Su Phì. Ở Tuyên Quang, Nhân dân tích cực hưởng ứng phong trào Cần Vương, tham gia hoạt động của nghĩa quân Đề Thám và các phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX. Dù diễn ra trong những điều kiện và hình thức khác nhau, các phong trào ấy đều thể hiện tinh thần bất khuất, lòng yêu nước sâu sắc và khát vọng độc lập, tự do của Nhân dân các dân tộc.
Ngày 03/02/1930 Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đã mở ra bước ngoặt lịch sử đối với phong trào cách mạng cả nước, trong đó có Tuyên Quang. Tháng 6/1937, đồng chí Hoàng Văn Lịch được Đảng Cộng sản Đông Dương điều về hoạt động tại tỉnh. Ngày 20/3/1940, Chi bộ Mỏ Than được thành lập tại nhà đồng chí Cả Kiến (tức Ninh Văn Kiến), đồng chí Vũ Mùi được chỉ định làm Bí thư. Đây là chi bộ cộng sản đầu tiên của tỉnh, đánh dấu sự trưởng thành của phong trào cách mạng địa phương, đưa cuộc đấu tranh của công nhân và Nhân dân các dân tộc Tuyên Quang gắn bó chặt chẽ với sự nghiệp giải phóng dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Đặc biệt, trong cao trào Cách mạng tháng Tám, khởi nghĩa Thanh La thắng lợi đêm 10/3/1945, tiếp đó là sự ra đời của châu Tự Do đã tạo nên khí thế cách mạng mạnh mẽ. Tháng 5/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh về Tân Trào, lựa chọn nơi đây làm Thủ đô Khu giải phóng. Tại mảnh đất này, Hội nghị toàn quốc của Đảng và Đại hội Quốc dân diễn ra trong tháng 8/1945, đưa ra những quyết định lịch sử cho Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trên cả nước. Ngày 22/8/1945, cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Tuyên Quang thắng lợi. Trên địa bàn Hà Giang, phong trào cách mạng cũng từng bước phát triển, tạo tiền đề cho việc xây dựng chính quyền cách mạng. Những sự kiện trọng đại ấy đã đưa Tuyên Quang trở thành một trong những địa danh tiêu biểu của cách mạng Việt Nam, ghi dấu vai trò và những đóng góp đặc biệt của vùng đất này đối với thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945.
Tuyên Quang - Thủ đô kháng chiến, hậu phương vững chắc của tiền tuyến. Sau thắng lợi của Cách mạng tháng Tám, chính quyền cách mạng còn non trẻ phải đối mặt với nhiều khó khăn, thử thách. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhân dân các dân tộc Tuyên Quang và Hà Giang vừa tập trung xây dựng, củng cố chính quyền, phát triển sản xuất, vừa chiến đấu và phục vụ chiến đấu, góp sức cùng cả nước tiến hành cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.
Tháng 9/1945, Hội nghị Đảng bộ được tổ chức tại Nhà Đỏ, Nông Tiến, dưới sự chủ trì của đồng chí Tạ Xuân Thu, đề ra những nhiệm vụ quan trọng về xây dựng Đảng, củng cố chính quyền Nhân dân và thành lập lực lượng tự vệ. Sau cuộc Tổng tuyển cử ngày 06/01/1946, Tỉnh ủy khẩn trương kiện toàn bộ máy hành chính các cấp, thành lập các cơ quan giúp việc, đẩy mạnh công tác canh nông và bình dân học vụ. Công tác xây dựng Đảng, củng cố chính quyền, phát triển văn hóa - xã hội được chú trọng, tạo nền tảng chính trị và xã hội vững chắc cho cuộc kháng chiến lâu dài.
Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954), Tuyên Quang vinh dự được lịch sử ghi nhận là Thủ đô kháng chiến, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhiều cơ quan Trung ương ở, làm việc, lãnh đạo cuộc kháng chiến. Đây không chỉ là địa bàn đứng chân an toàn của các cơ quan đầu não mà còn là nơi hội tụ sức mạnh đoàn kết toàn dân, kết hợp chặt chẽ giữa xây dựng căn cứ địa, phát triển sản xuất, bảo vệ hậu phương và phục vụ tiền tuyến. Nhân dân các dân tộc trong tỉnh đã một lòng che chở, bảo vệ căn cứ địa; tích cực tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, vận chuyển lương thực, thực phẩm và huy động sức người, sức của phục vụ các chiến dịch. Những đóng góp thầm lặng mà to lớn ấy đã góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến, đỉnh cao là Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954. Cùng với Tuyên Quang, quân và dân Hà Giang cũng kiên cường bảo vệ địa bàn biên giới, giữ vững chính quyền cách mạng, tham gia phục vụ Chiến dịch Biên giới và góp sức vào thành tích chung của quân dân Việt Bắc.
Kiên cường trong chiến đấu, bền bỉ trong lao động, xây dựng và bảo vệ quê hương. Hòa bình lập lại ở miền Bắc, Đảng bộ và Nhân dân các dân tộc Tuyên Quang, Hà Giang bước vào thời kỳ mới với nhiệm vụ khôi phục, phát triển kinh tế, cải tạo và xây dựng chủ nghĩa xã hội, đồng thời thực hiện trách nhiệm của hậu phương lớn đối với tiền tuyến miền Nam. Tại Tuyên Quang, công cuộc khôi phục kinh tế tập trung trước hết vào sản xuất nông nghiệp, bảo đảm lương thực, củng cố tổ chức đảng, chính quyền và các tổ chức quần chúng. Trong giai đoạn 1961-1965, tỉnh đẩy mạnh thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất, xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và củng cố quốc phòng, an ninh. Đặc biệt, từ ngày 19 đến 20/3/1961, Đảng bộ và Nhân dân các dân tộc Tuyên Quang vinh dự được đón Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm, động viên và căn dặn tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, đoàn kết xây dựng quê hương. Lời căn dặn của Người trở thành nguồn cổ vũ to lớn đối với Đảng bộ và Nhân dân trong quá trình xây dựng, phát triển tỉnh nhà.
Trong những năm 1965-1975, quân và dân Tuyên Quang vừa đẩy mạnh sản xuất, vừa chiến đấu bảo vệ miền Bắc và chi viện cho tiền tuyến miền Nam. Trước chiến tranh phá hoại bằng không quân của đế quốc Mỹ, lực lượng vũ trang và Nhân dân trong tỉnh đã kiên cường chiến đấu, bắn rơi 16 máy bay trong giai đoạn 1965-1968 và 5 máy bay Mỹ năm 1972. Phong trào thi đua lao động, sản xuất, xây dựng hậu phương, đóng góp sức người, sức của cho tiền tuyến được đẩy mạnh. Ở Hà Giang, các phong trào khôi phục kinh tế, phát triển tổ đổi công, hợp tác xã nông nghiệp, giáo dục, y tế và văn hóa cũng được triển khai, góp phần cải thiện đời sống Nhân dân và củng cố thế trận quốc phòng, an ninh. Những nỗ lực bền bỉ ấy đã góp phần cùng cả nước hoàn thành sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Sau ngày đất nước thống nhất, thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị, ngày 27/12/1975, Quốc hội khóa V quyết nghị hợp nhất hai tỉnh Hà Giang và Tuyên Quang thành tỉnh Hà Tuyên. Trong những năm đầu hợp nhất, Đảng bộ và Nhân dân tỉnh vừa khắc phục hậu quả chiến tranh, vừa đẩy mạnh sản xuất, củng cố quốc phòng, an ninh. Sản lượng lương thực quy thóc tăng từ 154.100 tấn năm 1976 lên 270.735 tấn năm 1985; việc thực hiện khoán sản phẩm theo Chỉ thị số 100-CT/TW ngày 13/01/1981 góp phần khơi dậy động lực sản xuất, từng bước cải thiện đời sống Nhân dân. Văn hóa, giáo dục, y tế tiếp tục được duy trì và phát triển; tổ chức đảng, chính quyền và các đoàn thể được củng cố.
Đặc biệt, trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, quân và dân Hà Tuyên đã kiên cường bám trụ, chiến đấu, bảo vệ từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc. Ngày 17/02/1979, trước cuộc tiến công trên toàn tuyến biên giới, lực lượng vũ trang và Nhân dân đã chiến đấu dũng cảm, bảo vệ các vị trí trọng yếu. Những năm tiếp theo, nhất là tại mặt trận Vị Xuyên, cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới tiếp tục diễn ra ác liệt; bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và Nhân dân các dân tộc kiên cường bám trụ, phối hợp chiến đấu, bảo vệ chủ quyền quốc gia. Những hy sinh, cống hiến to lớn ấy mãi là dấu ấn sâu đậm về lòng yêu nước, ý chí bất khuất và trách nhiệm bảo vệ biên cương Tổ quốc. Ghi nhận thành tích trong lao động sản xuất, chiến đấu và phục vụ chiến đấu, năm 1985, Đảng và Nhà nước đã tặng thưởng Huân chương Sao Vàng và Huân chương Hồ Chí Minh cho quân, dân tỉnh Hà Tuyên.
Nhìn lại những chặng đường lịch sử ấy, có thể khẳng định: truyền thống vẻ vang của Tuyên Quang được kết tinh từ lòng yêu nước, tinh thần cách mạng, ý chí tự lực, tự cường và sức mạnh đoàn kết của các dân tộc. Mỗi thắng lợi, mỗi thành tựu và cả những hy sinh, mất mát đều góp phần tạo nên cốt cách, bản lĩnh của con người nơi đây. Đó là di sản tinh thần vô giá, là điểm tựa để Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân các dân tộc tỉnh Tuyên Quang tiếp tục phát huy trong công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ quê hương trong giai đoạn phát triển mới.
2. Từ truyền thống đến những thành tựu trong hành trình đổi mới và phát triển của quê hương
Nếu những trang sử hào hùng đã hun đúc nên bản lĩnh, khí phách và truyền thống cách mạng của vùng đất Tuyên Quang thì công cuộc đổi mới đã mở ra một chặng đường mới, đưa truyền thống ấy trở thành động lực phát triển. Trên nền tảng những thành quả và bài học được tích lũy qua các thời kỳ lịch sử, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân các dân tộc Tuyên Quang, Hà Giang trước đây đã phát huy tinh thần đoàn kết, ý chí tự lực, tự cường, chủ động khai thác tiềm năng, lợi thế, từng bước vượt qua khó khăn, tạo nên những chuyển biến quan trọng trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh và xây dựng hệ thống chính trị. Đặc biệt, sự hợp nhất hai tỉnh từ ngày 01/7/2025 đã mở ra một không gian phát triển mới, tạo thêm điều kiện và động lực để quê hương tiếp tục vươn lên trong giai đoạn mới.
Tuyên Quang và Hà Giang trong công cuộc đổi mới (1991-2025)
Năm 1991, tỉnh Hà Tuyên được chia tách thành hai tỉnh Tuyên Quang và Hà Giang. Bước vào thời kỳ đổi mới, mặc dù xuất phát điểm kinh tế thấp, kết cấu hạ tầng còn nhiều hạn chế, đời sống Nhân dân gặp không ít khó khăn, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân hai tỉnh đã nỗ lực phát huy nội lực, tranh thủ sự quan tâm, hỗ trợ của Trung ương, từng bước khai thác tiềm năng, lợi thế của từng địa phương để phát triển.
Trên địa bàn Tuyên Quang, thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, Đảng bộ tỉnh đã tập trung lãnh đạo chuyển dịch cơ cấu kinh tế, khuyến khích phát triển sản xuất, mở rộng hoạt động thương mại, dịch vụ, huy động các nguồn lực đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng. Từ những bước đi ban đầu trong giai đoạn 1991-1995, tỉnh từng bước tạo được sự phát triển tương đối toàn diện và đồng đều hơn trên các lĩnh vực, địa bàn. Nông, lâm nghiệp tiếp tục được xác định là thế mạnh, từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang phát triển các vùng sản xuất hàng hóa gắn với chế biến, nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Hệ thống giao thông, thủy lợi, điện, trường học, cơ sở y tế được quan tâm đầu tư, góp phần cải thiện điều kiện sản xuất và sinh hoạt của Nhân dân, nhất là ở khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa.
Một dấu ấn nổi bật trong quá trình phát triển của Tuyên Quang là những chuyển biến trong xây dựng nông thôn mới. Các phong trào thi đua yêu nước, phong trào chung sức xây dựng nông thôn mới, phát triển hạ tầng nông thôn, gìn giữ bản sắc văn hóa và phát huy truyền thống cách mạng được triển khai rộng khắp, tạo sự đồng thuận và huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị cùng Nhân dân. Công tác giảm nghèo đạt nhiều kết quả tích cực; tỷ lệ hộ nghèo giảm từ trên 20% năm 2010 xuống còn khoảng dưới 10% năm 2015, dưới 5% năm 2020 và tiếp tục giảm còn khoảng 3% vào năm 2025. Giáo dục, đào tạo, y tế và các chính sách an sinh xã hội được quan tâm; đời sống vật chất, tinh thần của người dân từng bước được nâng lên. Cùng với đó, công tác xây dựng Đảng, củng cố chính quyền, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội được chú trọng; quốc phòng, an ninh được giữ vững, tạo môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội.
Đối với Hà Giang, trong điều kiện là tỉnh miền núi, biên giới còn nhiều khó khăn, Đảng bộ và Nhân dân các dân tộc đã kiên trì khai thác tiềm năng, lợi thế, từng bước tạo chuyển biến trong phát triển kinh tế và cải thiện đời sống. Giai đoạn 1991-1995, tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 7,5%; kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước được cải thiện, hoạt động thương mại, dịch vụ phát triển, góp phần thúc đẩy lưu thông hàng hóa. Những năm tiếp theo, tỉnh tập trung nguồn lực mở đường, xây dựng hạ tầng thiết yếu, phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp và thương mại biên giới; đồng thời chú trọng giảm nghèo, giáo dục, chăm sóc sức khỏe, bảo tồn văn hóa truyền thống và xây dựng hệ thống chính trị cơ sở. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ trên 50% năm 2010 xuống còn khoảng 15% năm 2025; thu nhập bình quân đầu người tăng từ khoảng 10 triệu đồng lên trên 30 triệu đồng/người/năm. Đây là những chuyển biến có ý nghĩa đối với một địa bàn miền núi, biên giới còn nhiều khó khăn.
Cùng với phát triển kinh tế, hai địa phương đều quan tâm bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa, cảnh quan thiên nhiên, coi đây là nguồn lực quan trọng cho phát triển du lịch. Tại Tuyên Quang, giá trị lịch sử của Thủ đô Khu giải phóng, Thủ đô kháng chiến được gìn giữ, phát huy gắn với giáo dục truyền thống và phát triển du lịch lịch sử. Tại Hà Giang, cảnh quan Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn, ruộng bậc thang, các làng văn hóa và bản sắc đặc sắc của đồng bào các dân tộc từng bước trở thành những sản phẩm du lịch có sức hấp dẫn. Những thành quả trong hơn ba thập kỷ đổi mới không chỉ làm thay đổi diện mạo kinh tế -xã hội của mỗi địa phương mà còn tạo dựng nền tảng quan trọng để hai tỉnh bổ sung lợi thế cho nhau, hình thành không gian phát triển liên kết giữa vùng trung du, miền núi và biên giới.
Tỉnh Tuyên Quang mới - không gian phát triển, tầm nhìn và cơ hội mới
Từ ngày 01/7/2025, thực hiện chủ trương của Đảng và Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội, tỉnh Tuyên Quang và tỉnh Hà Giang hợp nhất thành tỉnh Tuyên Quang. Đây là dấu mốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong tiến trình phát triển của địa phương, không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra không gian phát triển rộng lớn hơn, gắn kết các nguồn lực, tiềm năng, lợi thế và những giá trị lịch sử, văn hóa, truyền thống cách mạng của hai vùng đất có mối liên hệ sâu sắc. Từ một địa bàn có vị trí quan trọng ở khu vực trung du, miền núi và biên giới phía Bắc, tỉnh Tuyên Quang mới có thêm điều kiện phát huy lợi thế về vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên, văn hóa, du lịch, nông nghiệp, lâm nghiệp và kinh tế cửa khẩu, đồng thời tăng cường vai trò trong phát triển kinh tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh và mở rộng quan hệ đối ngoại.
Ngay sau hợp nhất, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân các dân tộc trong tỉnh đã tập trung kiện toàn tổ chức bộ máy, triển khai vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bảo đảm hoạt động quản lý, điều hành được thông suốt, phục vụ người dân và doanh nghiệp không bị gián đoạn. Trong điều kiện địa bàn rộng, địa hình chia cắt, nhu cầu đầu tư lớn, nhiệm vụ đặt ra không chỉ là sắp xếp tổ chức hành chính mà còn phải nhanh chóng thống nhất về nhận thức, ý chí và hành động; phát huy tinh thần đoàn kết, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên và sự đồng thuận của Nhân dân. Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Tuyên Quang lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 đã xác định phương hướng phát triển của tỉnh trong không gian hành chính mới, tập trung xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế; đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống Nhân dân; giữ vững quốc phòng, an ninh, chủ quyền biên giới quốc gia, mở rộng hợp tác và hội nhập.
Những kết quả bước đầu trong năm 2026 cho thấy quyết tâm và nỗ lực của toàn tỉnh trong hiện thực hóa các mục tiêu phát triển. Mặc dù còn đối mặt với không ít khó khăn về hạ tầng, nguồn lực đầu tư, thiên tai và biến động thị trường, kinh tế của tỉnh vẫn duy trì đà tăng trưởng. Trong 9 tháng năm 2026, GRDP ước tăng 7,85% so với cùng kỳ năm trước; chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 9,01%. Công tác điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 được triển khai; hoạt động xúc tiến, thu hút đầu tư được đẩy mạnh; nhiều công trình, dự án trọng điểm được khởi công, khánh thành. Trong lĩnh vực nông, lâm nghiệp, tỉnh chú trọng phát triển sản xuất hàng hóa, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, nâng cao chất lượng sản phẩm và gắn phát triển kinh tế với bảo vệ tài nguyên, môi trường.
Du lịch tiếp tục là lĩnh vực có nhiều triển vọng khi không gian phát triển mới tạo điều kiện kết nối các địa chỉ đỏ cách mạng, di tích lịch sử, cảnh quan thiên nhiên, Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn và những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc. Trong 9 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh đón trên 3,243 triệu lượt khách, trong đó có 567.443 lượt khách quốc tế; tổng chi tiêu của khách du lịch ước đạt trên 8.984,2 tỷ đồng. Cùng với phát triển kinh tế, tỉnh tiếp tục quan tâm các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, y tế, an sinh xã hội và chính sách dân tộc, tôn giáo; chú trọng chăm lo đời sống Nhân dân, nhất là đồng bào vùng cao, vùng biên giới và vùng dân tộc thiểu số. Công tác quốc phòng, an ninh, bảo vệ chủ quyền biên giới và hoạt động đối ngoại, hợp tác với các địa phương của Trung Quốc tiếp tục được đẩy mạnh, góp phần xây dựng đường biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển.
Nhìn lại hành trình đổi mới và phát triển, có thể thấy mỗi giai đoạn lịch sử đều để lại những thành tựu, kinh nghiệm và nguồn lực quý báu. Nếu truyền thống cách mạng là nền tảng tinh thần thì những thành quả của công cuộc đổi mới chính là cơ sở thực tiễn, tạo thế và lực cho tỉnh bước vào chặng đường phát triển mới. Việc hợp nhất hai tỉnh đã mở ra cơ hội lớn, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực lãnh đạo, quản lý, tổ chức thực hiện và khả năng phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội. Phát huy truyền thống đoàn kết, ý chí tự lực, tự cường, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân các dân tộc tỉnh Tuyên Quang đang tiếp tục nỗ lực biến tiềm năng thành nguồn lực, biến lợi thế thành động lực, tạo nền tảng vững chắc để xây dựng quê hương ngày càng phát triển nhanh, bền vững, giàu đẹp, văn minh và hạnh phúc.
3. Phát huy mạch nguồn lịch sử, khơi dậy khát vọng vươn mình trong kỷ nguyên mới
Lịch sử 195 năm hình thành và phát triển đã hun đúc nên những giá trị bền vững của vùng đất và con người Tuyên Quang: lòng yêu nước, tinh thần cách mạng, ý chí kiên cường, sức mạnh đoàn kết, đức tính cần cù, sáng tạo và khát vọng vươn lên. Những giá trị ấy không chỉ thuộc về quá khứ mà còn là nguồn lực tinh thần quan trọng, tạo nên bản lĩnh và sức mạnh nội sinh để tỉnh bước vào chặng đường phát triển mới. Phát huy truyền thống không đơn thuần là tự hào, tri ân những thành tựu đã qua, mà quan trọng hơn là chuyển hóa niềm tự hào thành ý chí, quyết tâm và hành động cụ thể trong xây dựng quê hương.
Truyền thống lịch sử - nguồn lực tinh thần và động lực phát triển. Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, truyền thống cách mạng của Tuyên Quang cần tiếp tục được bồi đắp, lan tỏa và phát huy trong mỗi tổ chức, mỗi cộng đồng và mỗi người dân. Đó là động lực để vượt qua khó khăn, khơi dậy tinh thần tự lực, tự cường, không cam chịu đói nghèo, lạc hậu; là cơ sở củng cố niềm tin, tăng cường đồng thuận xã hội và phát huy sức mạnh đại đoàn kết các dân tộc. Giáo dục truyền thống lịch sử, cách mạng cần được thực hiện thường xuyên, thiết thực, gắn với giáo dục lý tưởng, đạo đức, lối sống và trách nhiệm công dân, nhất là đối với thế hệ trẻ.
Khơi dậy khát vọng phát triển, biến tiềm năng thành nguồn lực, lợi thế thành động lực. Không gian phát triển mới sau hợp nhất mở ra những cơ hội quan trọng để Tuyên Quang phát huy thế mạnh về lịch sử, văn hóa, du lịch, nông nghiệp, lâm nghiệp, kinh tế cửa khẩu và các nguồn lực tự nhiên. Tuy nhiên, tiềm năng chỉ trở thành lợi thế thực sự khi được quy hoạch, khai thác và sử dụng hiệu quả; cơ hội chỉ chuyển hóa thành thành quả khi có tư duy đổi mới, quyết tâm chính trị cao và hành động quyết liệt. Vì vậy, tỉnh cần tập trung nâng cao chất lượng quy hoạch, phát triển kết cấu hạ tầng đồng bộ, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học - công nghệ, cải thiện môi trường đầu tư, phát triển nguồn nhân lực và bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc. Mục tiêu phát triển kinh tế phải gắn chặt với tiến bộ, công bằng xã hội, nâng cao đời sống Nhân dân, bảo vệ môi trường và giữ vững quốc phòng, an ninh.
Xây dựng Đảng bộ và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh. Đây là nhân tố có ý nghĩa quyết định đối với việc hiện thực hóa khát vọng phát triển của tỉnh. Cần tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao năng lực hoạch định chủ trương, tổ chức thực hiện và kiểm tra, giám sát; xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, tư duy đổi mới và năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Mỗi cấp ủy, tổ chức đảng phải thực sự là hạt nhân lãnh đạo, giữ vững nguyên tắc, phát huy dân chủ, đề cao trách nhiệm nêu gương, nói đi đôi với làm; kiên quyết khắc phục biểu hiện né tránh, đùn đẩy, thiếu trách nhiệm, góp phần xây dựng bộ máy hoạt động hiệu lực, hiệu quả, gần dân và vì Nhân dân phục vụ.
Trách nhiệm của cán bộ, đảng viên - tiếp nối truyền thống bằng hành động cụ thể. Đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên, phát huy truyền thống của tỉnh Tuyên Quang trước hết phải được thể hiện bằng tinh thần tận tụy, trách nhiệm, gương mẫu trong thực thi nhiệm vụ; chủ động nghiên cứu, tham mưu những chủ trương, giải pháp đúng đắn, sát thực tiễn; nâng cao chất lượng công tác xây dựng Đảng, công tác chính trị, tư tưởng, tổ chức, kiểm tra, giám sát, dân vận. Mỗi cán bộ, đảng viên cần không ngừng học tập, rèn luyện, đổi mới tư duy và phương pháp làm việc, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; sâu sát cơ sở, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân, góp phần đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vào cuộc sống.
Phát huy mạch nguồn lịch sử 195 năm, không chỉ là lời hiệu triệu về lòng tự hào mà còn là yêu cầu hành động đối với toàn Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân các dân tộc trong tỉnh. Khi truyền thống được tiếp nối bằng khát vọng, cụ thể hóa bằng quyết tâm và được chứng minh bằng kết quả thực tiễn, Tuyên Quang sẽ có thêm động lực để vững bước trên con đường phát triển, xứng đáng với truyền thống vẻ vang của quê hương cách mạng trong kỷ nguyên mới.
TS. Bùi Hữu Thêm
Trường Chính trị tỉnh Tuyên Quang