Luật tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026: Đập tan luận điệu "Kiểm soát đức tin" trong kỷ nguyên số

23/10/2026
38

Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) vừa được Quốc hội khóa XVI thông qua, đánh dấu bước hoàn thiện thể chế, bảo đảm quyền tự do tôn giáo trong khuôn khổ pháp luật, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, giữ vững ổn định xã hội và bảo vệ lợi ích quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Kỳ 1

MỞ RỘNG KHÔNG GIAN, MINH BẠCH QUẢN LÝ: THÔNG ĐIỆP TỪ LUẬT TÍN NGƯỠNG, TÔN GIÁO (SỬA ĐỔI)

 Sapo: Với tư duy quản lý tiến bộ, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) không chỉ mở rộng không gian tự do tôn giáo thực chất mà còn kiến tạo hành lang pháp lý minh bạch trên không gian mạng, thích ứng kịp thời và nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động tôn giáo trong kỷ nguyên số.

Thực tiễn biến động và đòi hỏi tất yếu phải hoàn thiện pháp luật

Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 đã đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc thể chế hóa quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo được ghi nhận trong Hiến pháp. Qua một thập kỷ triển khai, đạo luật này đã phát huy vai trò tích cực, góp phần đưa các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo đi vào nền nếp, bảo đảm ngày càng tốt hơn quyền của cá nhân, tổ chức, đồng thời nâng cao tính công khai, minh bạch trong quản lý nhà nước.

Tuy nhiên, thực tiễn luôn vận động và chính sự vận động nhanh, đa dạng của đời sống tôn giáo đã đặt ra những yêu cầu mới mà khuôn khổ pháp lý cũ không còn bao quát đầy đủ. Đặc biệt, trong những năm gần đây, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đã làm thay đổi căn bản phương thức sinh hoạt và truyền bá tôn giáo. Từ không gian thực địa, hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo ngày càng mở rộng lên không gian mạng, với tính chất phi địa giới, lan tỏa nhanh và khó kiểm soát hơn. Trong khi đó, Luật năm 2016 chưa có quy định về nguyên tắc, trách nhiệm của các chủ thể khi thực hiện hoạt động tôn giáo trên môi trường này, tạo ra khoảng trống pháp lý đáng kể.

Không chỉ vậy, thực tiễn quản lý cũng bộc lộ nhiều bất cập, như: một số thủ tục hành chính còn phức tạp, chưa đáp ứng yêu cầu cải cách; cơ chế phối hợp, phân cấp chưa thật sự linh hoạt; việc ứng dụng công nghệ thông tin, liên thông dữ liệu trong quản lý còn hạn chế. Những “điểm nghẽn” này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý nhà nước mà còn tác động trực tiếp đến việc thực hiện quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của người dân. Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được đẩy mạnh, yêu cầu đặt ra là pháp luật không chỉ theo kịp mà phải chủ động thích ứng, kiến tạo khuôn khổ mới phù hợp hơn.

Đáng chú ý, cùng với sự phát triển của không gian mạng, các biểu hiện lợi dụng tôn giáo cũng ngày càng tinh vi. Thực tế cho thấy đã xuất hiện tình trạng sử dụng công nghệ như trí tuệ nhân tạo để giả mạo hình ảnh, thông tin, xuyên tạc chính sách, bôi nhọ tổ chức tôn giáo, gây nhiễu loạn nhận thức xã hội. Điều này không chỉ đặt ra thách thức đối với công tác quản lý mà còn đòi hỏi pháp luật phải có cơ chế đủ mạnh để phòng ngừa, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân chân chính.

Ở góc độ lý luận, việc sửa đổi Luật Tín ngưỡng, tôn giáo không đơn thuần là điều chỉnh kỹ thuật lập pháp mà là bước đi tất yếu nhằm hoàn thiện thể chế về quyền con người trong điều kiện mới. Luật đã thể hiện rõ xu hướng đổi mới tư duy quản lý: chuyển từ mô hình “tiền kiểm” sang“hậu kiểm”, từ “xin phép” sang“đăng ký” hoặc“thông báo” đối với nhiều hoạt động, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các chủ thể tôn giáo thực hiện quyền của mình. Đồng thời, cũng hướng tới thiết lập sự cân bằng hợp lý giữa bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng và yêu cầu quản lý nhà nước, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Bên cạnh đó, việc sửa đổi luật còn nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, cũng như yêu cầu đổi mới phương thức quản trị quốc gia theo hướng hiện đại, minh bạch, hiệu quả. Phân cấp, phân quyền rõ ràng hơn, gắn với trách nhiệm cụ thể, không chỉ nâng cao hiệu lực quản lý mà còn góp phần củng cố niềm tin của người dân và các tổ chức tôn giáo vào chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Có thể thấy, sau gần một thập kỷ thi hành, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình ở một giai đoạn nhất định. Nhưng trước những biến chuyển nhanh chóng của đời sống xã hội, đặc biệt trong kỷ nguyên số, việc sửa đổi luật không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là đòi hỏi tất yếu để pháp luật tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt, kiến tạo và bảo vệ quyền tự do tín ngưỡng một cách thực chất. Đây chính là bước chuyển cần thiết để khẳng định rằng: tự do tôn giáo luôn được bảo đảm, nhưng phải trong khuôn khổ pháp luật - một khuôn khổ ngày càng hoàn thiện, hiện đại và phù hợp với thực tiễn phát triển của đất nước.

Dấu ấn đổi mới: Mở rộng quyền tự do, minh bạch hóa quản lý

Chiều ngày 23/4/2026 tại kỳ họp thứ nhất Quốc Hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Luật tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) với tỷ lệ đại biểu có mặt biểu quyết tán thành rất cao: 98,40% .Việc Quốc hội nghiên cứu, xem xét, thảo luận, thông qua Luật này ngay từ kỳ họp đầu tiên của nhiệm kỳ mới không chỉ nhằm khắc phục những hạn chế sau gần một thập kỷ thi hành, mà còn thể hiện bước chuyển quan trọng trong tư duy lập pháp, hướng tới xây dựng một khuôn khổ pháp lý hiện đại, linh hoạt, phù hợp với bối cảnh phát triển mới của đất nước, đặc biệt trong kỷ nguyên số. So với Luật năm 2016, Luật (sửa đổi) có nhiều điểm mới nổi bật, vừa bảo đảm tốt hơn quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, vừa nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước:

Trước hết, một trong những điểm mới mang tính đột phá là việc bổ sung quy định về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng. Nếu như Luật năm 2016 chủ yếu điều chỉnh hoạt động tôn giáo trong không gian thực địa, thì Luật lần này đã mở rộng phạm vi điều chỉnh sang môi trường số - một không gian đang ngày càng trở thành “mặt trận mới” của đời sống tôn giáo. Luật không chỉ ghi nhận quyền của tổ chức, cá nhân được thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng, mà còn xác lập rõ nguyên tắc và trách nhiệm của các chủ thể tham gia, từ cá nhân, tổ chức tôn giáo đến doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông, Internet. Điều này góp phần tạo hành lang pháp lý minh bạch, vừa thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực tôn giáo, vừa ngăn chặn kịp thời các hành vi lợi dụng không gian mạng để vi phạm pháp luật.

Thứ hai, Luật thể hiện rõ xu hướng mở rộng quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo theo hướng thực chất hơn. Nếu như trước đây nhiều hoạt động phải thực hiện theo cơ chế “xin phép”, thì nay đã chuyển mạnh sang cơ chế “đăng ký” hoặc “thông báo”. Đây là bước chuyển quan trọng từ tư duy quản lý hành chính nặng về tiền kiểm sang mô hình quản trị hiện đại, giảm bớt sự can thiệp trước của Nhà nước, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các tổ chức, cá nhân tôn giáo thực hiện quyền của mình. Đồng thời, Luật cũng cụ thể hóa rõ hơn quyền và nghĩa vụ của tổ chức tôn giáo, giúp các chủ thể dễ thực hiện, cơ quan quản lý dễ giám sát, bảo đảm tính minh bạch và thống nhất trong áp dụng pháp luật.

Thứ ba, một điểm mới đáng chú ý là việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo. Theo đó, nhiều thẩm quyền được giao cho chính quyền địa phương, đặc biệt là cấp cơ sở, nhằm bảo đảm nguyên tắc “gần dân, sát dân”, giải quyết kịp thời nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo của người dân. Việc phân định rõ ai làm gì? chịu trách nhiệm đến đâu? không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn góp phần xây dựng nền hành chính phục vụ, tăng cường niềm tin của xã hội đối với chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Thứ tư, Luật bổ sung các biện pháp quản lý nhà nước trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo theo hướng đầy đủ, hiệu quả hơn. Nếu như trước đây pháp luật chủ yếu dừng lại ở việc phòng ngừa, thì nay đã thiết lập thêm các cơ chế phát hiện và xử lý vi phạm, như: thu hồi văn bản đăng ký hoạt động tôn giáo, đình chỉ chức vụ của chức việc trong trường hợp vi phạm pháp luật. Những quy định này không nhằm hạn chế quyền, mà nhằm bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng được thực hiện đúng pháp luật, ngăn chặn việc lợi dụng tôn giáo để xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.

Thứ năm, Luật tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính, gắn với chuyển đổi số trong quản lý tôn giáo. Nhiều thủ tục được cắt giảm, chuyển từ “đề nghị” sang “đăng ký”, giảm thành phần hồ sơ, rút ngắn thời gian giải quyết; đồng thời, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, liên thông dữ liệu. Đây là bước đi phù hợp với xu thế xây dựng Chính phủ số, không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo thuận lợi cho người dân, tổ chức tôn giáo trong quá trình thực hiện quyền của mình.

Luật còn thể hiện rõ nỗ lực bảo đảm sự cân bằng giữa quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và yêu cầu quản lý nhà nước. Các quy định mới vừa mở rộng không gian thực hiện quyền, vừa xác lập rõ các nghĩa vụ và giới hạn cần thiết, phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Đặc biệt, việc chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” cho thấy tư duy quản lý tiến bộ hơn, đặt niềm tin vào sự tự giác của các chủ thể, đồng thời tăng cường trách nhiệm giải trình và cơ chế giám sát.

Kỳ 2

TỪ “ẨN MÌNH” ĐẾN “KÍCH ĐỘNG”: BÓC TRẦN THỦ ĐOẠN XUYÊN TẠC TỰ DO TÔN GIÁO BẰNG AI

Sapo: Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng, tự do tôn giáo tiếp tục bị các thế lực thù địch lợi dụng để chống phá. Dưới chiêu bài “nhân quyền” chúng tung ra nhiều luận điệu xuyên tạc nhằm bóp méo chính sách tôn giáo, kích động chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Dưới vỏ bọc “bảo vệ đức tin” là những toan tính chống phá đầy nguy hiểm

Lợi dụng thời điểm Quốc hội khóa XVI xem xét và thông qua Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi), các tổ chức, cá nhân phản động như: Việt Tân, Hội Anh Em Dân Chủ, Nguyễn Văn Đài, Le Trung Khoa…đã đồng loạt kích hoạt chiến dịch xuyên tạc trên không gian mạng. Điển hình, trang “Chân trời mới Media” liên tục nhào nặn và phát tán các bài viết với tiêu đề giật gân, bóp méo sự thật như: “Không thể hành chính hóa quyền lãnh đạo tôn giáo”, “Luật mới cách chức hòa thượng, đình chỉ mục sư” hay “Nhà cầm quyền Việt Nam siết chặt kiểm soát tôn giáo”... Tựu trung lại, mũi nhọn xuyên tạc của chúng chủ yếu nhắm vào các vấn đề sau:

Một là, đánh tráo khái niệm giữa “quản lý nhà nước” và“can thiệp tôn giáo”; tuyệt đối hóa “tự do tôn giáo” để phủ nhận vai trò quản lý của Nhà nước.

Đây thực chất là thủ đoạn xuyên tạc bản chất hoạt động quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo. Lợi dụng việc Nhà nước sửa đổi Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026, các thế lực thù địch, phản động và phần tử cơ hội chính trị tập trung khai thác, quy kết Nhà nước Việt Nam “hành chính hóa” và “can thiệp sâu vào nội bộ tôn giáo”, chúng cố tình bóp méo các quy định liên quan đến quản lý tổ chức tôn giáo, xử lý chức sắc, chức việc vi phạm pháp luật để dựng lên nhận thức sai lệch rằng Nhà nước đang “kiểm soát đức tin”, “đứng trên Phật, Chúa” hay “biến tôn giáo thành công cụ chính trị”.

Thoạt nhìn, những luận điệu này được ngụy trang dưới danh nghĩa “bảo vệ tự do tôn giáo” nhưng thực chất là sự đánh tráo khái niệm giữa quản lý nhà nước bằng pháp luật với đàn áp đức tin, giữa quyền tự trị tôn giáo với yêu cầu thượng tôn pháp luật trong một quốc gia có chủ quyền. Đây là thủ đoạn đặc biệt nguy hiểm bởi chúng không trực tiếp phủ nhận quyền tự do tín ngưỡng, mà lợi dụng chính quyền tự do đó để kích động tâm lý đối đầu giữa tín đồ với chính quyền, từng bước chính trị hóa đời sống tôn giáo.

Các đối tượng chống phá cố tình tuyệt đối hóa “quyền tự trị tôn giáo”, cho rằng tổ chức tôn giáo phải được hoạt động hoàn toàn độc lập, không chịu bất kỳ sự điều chỉnh nào của pháp luật quốc gia, từ đó quy kết mọi hoạt động thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm của cơ quan chức năng là “xâm phạm tự do tôn giáo” hay “can thiệp nội bộ giáo hội”. Chúng tìm cách tạo ra nhận thức rằng: chỉ cần Nhà nước áp dụng biện pháp quản lý đối với hoạt động tôn giáo thì đồng nghĩa với “đàn áp đức tin”. Đây là kiểu lập luận mang tính ngụy biện và cố tình bóp méo bản chất của Nhà nước ta. Bởi trong bất kỳ quốc gia nào, quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo không phải là quyền tự do vô giới hạn, càng không đồng nghĩa với quyền đứng ngoài pháp luật. Hoạt động tôn giáo khi gắn với tổ chức, con người, tài sản, truyền thông, giáo dục hay không gian mạng đều là hoạt động xã hội và tất yếu phải đặt trong khuôn khổ pháp luật nhằm bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự công cộng và quyền, lợi ích hợp pháp của cộng đồng.

Hai là, chính trị hóa “đức tin” để đối lập tôn giáo với Nhà nước

Chúng đưa ra luận điệu “Đảng đứng trên tôn giáo”,“Đảng ngồi trên đầu Phật, Chúa” thực chất là thủ đoạn chính trị hóa đức tin nhằm công kích vai trò lãnh đạo của Đảng, hạ thấp uy tín của Nhà nước và kích động tâm lý đối đầu giữa đồng bào có đạo với chính quyền. Đây là nhóm luận điệu đặc biệt nguy hiểm bởi chúng không chỉ bóp méo chính sách pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo, mà còn cố tình đẩy quan hệ giữa Nhà nước với tôn giáo thành mối quan hệ đối kháng.

Các đối tượng chống phá thường sử dụng những cụm từ mang tính kích động, cực đoan như: “Đảng kiểm soát đức tin”, “biến chức sắc thành cán bộ”, “phải nghe Đảng trước khi nghe kinh kệ”… để gieo rắc nhận thức sai lệch rằng: “Nhà nước đang chi phối tôn giáo” và “xóa bỏ tính độc lập của đức tin”. Thực chất, đây là thủ đoạn đánh tráo giữa sự lãnh đạo của Đảng, vai trò quản lý của Nhà nước với cái gọi là “kiểm soát tâm linh”, từ đó cố tình khoét sâu tâm lý tự ái tôn giáo, tạo cảm giác tôn giáo đang bị “đe dọa” bởi thể chế chính trị.

Điểm nguy hiểm của thủ đoạn này là chúng cố tình dựng lên sự đối lập giả tạo giữa “đạo” và “đời”, giữa “đức tin” và “Nhà nước” nhằm từng bước hình thành tâm lý hoài nghi, xa rời chính quyền trong một bộ phận tín đồ. Chúng tìm cách biến các vấn đề pháp lý, quản lý xã hội hay xử lý vi phạm cá biệt thành “xung đột giữa Nhà nước với tôn giáo”, từ đó kích động tư tưởng cực đoan và tạo ra các “điểm nóng” về an ninh, trật tự dưới danh nghĩa bảo vệ đức tin.

Đáng chú ý, các đối tượng chống phá thường cố tình lờ đi thực tế rằng ở Việt Nam, quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo luôn được Hiến pháp và pháp luật bảo đảm; các tổ chức tôn giáo được công nhận, tạo điều kiện hoạt động bình thường trong khuôn khổ pháp luật; hàng chục triệu tín đồ, chức sắc, chức việc đang sinh hoạt tôn giáo ổn định; nhiều cơ sở thờ tự được xây dựng, tu bổ; nhiều chức sắc, tín đồ tích cực tham gia hoạt động từ thiện, an sinh xã hội, bảo vệ môi trường và xây dựng đất nước. Nếu thực sự tồn tại sự “đàn áp” hay “đối kháng” với tôn giáo như các luận điệu xuyên tạc, thì không thể có một đời sống tín ngưỡng phong phú, ổn định và phát triển như hiện nay.

Nguy hiểm hơn, đằng sau những phát ngôn tưởng như “bảo vệ tôn giáo” là mưu đồ chính trị hóa đời sống tín ngưỡng, biến tôn giáo thành lực lượng đối trọng với Nhà nước. Chúng tìm cách lợi dụng ảnh hưởng tinh thần của tôn giáo để tập hợp lực lượng, kích động chống đối, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc và từng bước phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, phủ nhận Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đây không còn là “phản biện chính sách” hay “bảo vệ tự do tín ngưỡng”, mà là thủ đoạn lợi dụng đức tin để chống phá thể chế chính trị.

Bản chất sâu xa của luận điệu này là cố tình biến mối quan hệ đồng hành giữa tôn giáo với dân tộc thành quan hệ đối đầu giữa tôn giáo với Nhà nước, biến hoạt động quản lý xã hội bằng pháp luật thành cái gọi là “kiểm soát đức tin” từ đó kích động tâm lý cực đoan, gây mất ổn định xã hội và phục vụ âm mưu chống phá Việt Nam dưới chiêu bài “tự do tôn giáo”.

Các thế lực thù địch xuyên tạc về Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026

 (Ảnh chụp màn hình)

Thao túng nhận thức: Từ xuyên tạc trực diện đến chiêu bài “ẩn mình”

Trong giai đoạn hiện nay, phương thức chống phá của các thế lực thù địch về vấn đề tự do tín ngưỡng, tôn giáo đã chuyển từ tuyên truyền trực diện sang các thủ đoạn mềm dẻo, tinh vi và có tính“ẩn mình” cao hơn. Nếu trước đây chúng chủ yếu công khai xuyên tạc, vu cáo Việt Nam “đàn áp tôn giáo” thì nay tập trung lợi dụng các vấn đề pháp lý, nhân quyền, chuyển đổi số và mạng xã hội để dẫn dắt dư luận theo hướng sai lệch.

Đáng chú ý, chúng triệt để khai thác không gian mạng làm “mặt trận chính” chống phá. Thông qua Facebook, YouTube, TikTok, Telegram và các nền tảng xuyên biên giới, các đối tượng phát tán video cắt ghép, hình ảnh sai sự thật, bài viết mang danh “phân tích pháp lý”,“bảo vệ nhân quyền” nhằm tạo cảm giác khách quan, trung lập để dễ tác động vào nhận thức người đọc. Một số đối tượng còn sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ deepfake, tài khoản ảo và thuật toán lan truyền để khuếch đại thông tin sai lệch với tốc độ rất nhanh.

Phương thức nguy hiểm hiện nay là chúng không chống phá trực diện bằng những khẩu hiệu cực đoan, mà tập trung“đánh tráo khái niệm”. Chúng cố tình đồng nhất hoạt động quản lý nhà nước bằng pháp luật với “đàn áp tôn giáo”, biến việc xử lý chức sắc, chức việc vi phạm pháp luật thành“can thiệp nội bộ giáo hội”, tuyệt đối hóa quyền tự trị tôn giáo để đòi “vùng miễn trừ pháp lý” đứng ngoài sự quản lý của Nhà nước.

Bên cạnh đó, các thế lực thù địch thường lựa chọn thời điểm nhạy cảm như sửa đổi luật, xử lý vụ việc liên quan tôn giáo, các kỳ đối thoại nhân quyền hoặc sự kiện quốc tế để đồng loạt tung tin xuyên tạc, tạo cảm giác “khủng hoảng niềm tin” và “xung đột giữa Nhà nước với tôn giáo”. Chúng còn sử dụng ngôn ngữ kích động như: “kiểm soát đức tin”, “hành chính hóa tôn giáo”… nhằm khoét sâu tâm lý đối lập giữa đồng bào có đạo với chính quyền. Nguy hiểm hơn, chúng kết hợp giữa lực lượng chống phá bên ngoài với số đối tượng cực đoan, bất mãn trong nước để tạo hiệu ứng “nội công ngoại kích”, đồng thời tìm cách quốc tế hóa vấn đề tôn giáo, lợi dụng các tổ chức nhân quyền thiếu thiện chí để gây sức ép, can thiệp vào công việc nội bộ của Việt Nam.

Có thể thấy, phương thức chống phá hiện nay không chỉ dừng ở xuyên tạc thông tin, mà đã chuyển sang hướng thao túng nhận thức, dẫn dắt dư luận và chính trị hóa đời sống tín ngưỡng nhằm từng bước gây mất ổn định xã hội, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc và phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, Nhà nước Việt Nam.

Kỳ 3
TỪ LẰN RANH PHÁP LUẬT ĐẾN “SỨC ĐỀ KHÁNG SỐ”: LÁ CHẮN THÉP BẢO VỆ TỰ DO TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM

Sapo: Bảo vệ sự thật về tự do tôn giáo trong kỷ nguyên AI không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan quản lý, mà đòi hỏi việc xây dựng “sức đề kháng số” đồng bộ từ cả hệ thống chính trị, truyền thông, đến cán bộ, đảng viên và mỗi chức sắc, đồng bào có đạo.

Sự thật khách quan: Không có chuyện “kiểm soát đức tin” hay “hành chính hóa tôn giáo”

Thứ nhất, những luận điệu xuyên tạc về việc Nhà nước “hành chính hóa” hay “can thiệp thô bạo” vào tôn giáo thực chất là một phép đánh tráo khái niệm. Chúng cố tình lập lờ giữa hoạt động quản lý xã hội bằng pháp luật với cái gọi là “kiểm soát đức tin” nhằm mục đích chính trị hóa các hoạt động tâm linh và kích động tín đồ đối đầu với chính quyền.

Cần dứt khoát bác bỏ luận điệu này bằng chính tinh thần đổi mới của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026. Thực tiễn lập pháp cho thấy, đạo luật đã có một bước tiến dài trong việc tháo gỡ rào cản hành chính. Điển hình như tại khoản 1, 2 Điều 42, thay vì duy trì cơ chế “xin - cho” đối với việc tổ chức cuộc lễ hay giảng đạo ngoài cơ sở tôn giáo, pháp luật đã mạnh dạn chuyển sang hình thức chỉ cần “đăng ký”. Sự nới lỏng này minh chứng cho tư duy quản lý thông thoáng, đập tan hoàn toàn những vu khống về việc Nhà nước đang “siết chặt” hoạt động tôn giáo.

Hơn thế nữa, pháp luật hiện hành không hề “công cụ hóa” tôn giáo mà thực sự kiến tạo không gian để đức tin đồng hành cùng dân tộc. Điều này được thể hiện rõ khi khoản 1 Điều 27 chính thức xác lập vị thế độc lập cho các tổ chức tôn giáo với tư cách là “pháp nhân phi thương mại”. Nền tảng pháp lý vững chắc này kết hợp cùng Điều 51 đã trao quyền cho các tổ chức tôn giáo được trực tiếp thực hiện các hoạt động giáo dục, y tế, bảo trợ xã hội, từ thiện nhân đạo… Rõ ràng, khi khoản 4 Điều 4 khẳng định Nhà nước luôn “khuyến khích và tạo điều kiện phát huy nguồn lực của tín ngưỡng, tôn giáo” thì đó là sự trân trọng và ghi nhận những đóng góp nhân văn của các tổ chức tôn giáo đối với đất nước, chứ hoàn toàn không có sự ép buộc hay “công cụ hóa” vì mục đích chính trị.

Nguy hiểm hơn, các thế lực thù địch còn xuyên tạc rằng Nhà nước đang can thiệp sâu vào công việc nội bộ của giáo hội. Tuy nhiên, nghiên cứu khoản 1 Điều 33, có thể thấy pháp luật đã vạch ra một lằn ranh tôn trọng tuyệt đối: quyền phong phẩm, bổ nhiệm hay bãi nhiệm chức sắc hoàn toàn được thực hiện “theo hiến chương của tổ chức”. Nhà nước không làm thay và không can thiệp vào giáo lý, giáo luật và công việc nội bộ của các tổ chức tôn giáo. Việc cơ quan chức năng yêu cầu đình chỉ chức vụ, chắc sắc tôn giáo như quy định tại khoản 3 Điều 33, chỉ thực hiện khi cá nhân đó bước qua lằn ranh pháp lý, vi phạm Điều 7 (xâm phạm an ninh quốc gia, chia rẽ khối đại đoàn kết hoặc sử dụng giấy tờ giả mạo…). Việc xử lý nghiêm minh này là để thanh lọc mầm mống tha hóa, bảo vệ sự trong sạch và tôn nghiêm của các tôn giáo chân chính, tuyệt đối không phải là “đàn áp đức tin”.

Quan trọng hơn, tinh thần thượng tôn pháp luật ấy hoàn toàn tương thích với chuẩn mực quốc tế, tiêu biểu là khoản 3 Điều 18 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR). Công ước này khẳng định rõ quyền tự do tôn giáo có thể bị giới hạn bởi pháp luật nhằm “bảo vệ an ninh, trật tự công cộng và lợi ích hợp pháp của người khác”. Điều đó cho thấy Việt Nam đang thực thi đúng nguyên tắc phổ quát của một nhà nước pháp quyền hiện đại: trân trọng, bảo vệ tuyệt đối tự do tín ngưỡng, nhưng kiên quyết không dung túng bất cứ mưu đồ nào lợi dụng danh nghĩa tôn giáo để chống phá nhà nước.

Thứ hai, luận điệu cho rằng Nhà nước Việt Nam “chính trị hóa đức tin để đối lập tôn giáo với Nhà nước” là một thủ đoạn vô cùng nguy hiểm nhằm bóp méo bản chất chính sách ưu việt của Đảng và Nhà nước ta. Thực tiễn đã chứng minh, Nhà nước không hề đối lập với đức tin, mà luôn nhất quán bảo hộ quyền tự do tín ngưỡng, đồng thời kiên quyết ngăn chặn mọi hành vi mượn danh tôn giáo để xâm hại lợi ích quốc gia và khối đại đoàn kết dân tộc.

Sự kiên quyết này còn được thể hiện rõ nét qua Điều 7 của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi). Theo đó, pháp luật không chỉ nghiêm cấm triệt để các hành vi lợi dụng tôn giáo để chia rẽ, chống phá, mà còn kịp thời bổ sung quy định nghiêm cấm việc lạm dụng không gian mạng, trí tuệ nhân tạo và công nghệ mới để vi phạm pháp luật. Việc thiết lập quy định này hoàn toàn không phải là sự kìm kẹp, mà là bước đi tất yếu nhằm kiến tạo một “môi trường số lành mạnh”, bảo vệ đồng bào có đạo khỏi các chiêu trò xuyên tạc, lừa đảo tâm linh trong bối cảnh kỷ nguyên số hiện nay.

Hơn thế nữa, pháp luật hiện hành thực sự mở ra không gian rộng lớn để đức tin đồng hành cùng dân tộc. Minh chứng sống động nhất được ghi nhận tại Điều 51, khi Nhà nước chính thức luật hóa việc tạo điều kiện cho các tổ chức tôn giáo được tham gia sâu rộng và trực tiếp thực hiện các hoạt động giáo dục, y tế, bảo trợ xã hội, từ thiện nhân đạo. Quy định này là lời khẳng định đanh thép rằng: Nhà nước luôn trân trọng và nhìn nhận tôn giáo như một nguồn lực xã hội tích cực cần được phát huy vì sự phát triển chung của cộng đồng, đánh sập hoàn toàn luận điệu vu khống về sự “đối lập hóa” mà các thế lực thù địch cố tình rêu rao.

Bên cạnh đó, việc pháp luật đặt ra các chế tài nghiêm khắc đối với những cá nhân, tổ chức lợi dụng tôn giáo để xâm phạm an ninh quốc gia hay kích động cực đoan là yêu cầu tất yếu của mọi nhà nước pháp quyền. Mục đích tối thượng của các biện pháp này là để bảo vệ bình yên của xã hội và giữ gìn sự tôn nghiêm của các tôn giáo chân chính, tuyệt đối không phải là hành vi “đàn áp đức tin”. Cần nhấn mạnh rằng, tinh thần thượng tôn pháp luật này hoàn toàn tương thích với các chuẩn mực quốc tế, tiêu biểu là khoản 3 Điều 18 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR). Công ước đã ghi nhận rõ: quyền tự do bày tỏ tôn giáo, tín ngưỡng không phải là vô hạn, mà hoàn toàn có thể bị giới hạn bởi pháp luật nhằm bảo vệ an ninh, trật tự công cộng và lợi ích hợp pháp của người khác.

Thực tiễn sinh động trong công tác quản lý nhà nước thời gian qua chính là minh chứng đanh thép nhất, đập tan mọi luận điệu xuyên tạc và khẳng định bản chất đúng đắn, nhân văn, thượng tôn pháp luật trong chính sách tôn giáo của Việt Nam. Sự ổn định của đời sống tín ngưỡng với sự gắn bó, đồng hành của hàng chục triệu tín đồ, chức sắc, chức việc không chỉ củng cố vững chắc quyền tự do tôn giáo của người dân, mà còn đóng góp trực tiếp vào việc giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội.

Dấu ấn nổi bật phải kể đến là sự chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy quản lý, hướng tới sự công khai và minh bạch. Bằng chứng là Nhà nước đã quyết liệt tháo gỡ các rào cản hành chính, điển hình như việc cắt giảm, bãi bỏ và đơn giản hóa tới 47/103 thủ tục không còn phù hợp, hay chuyển 04 thủ tục từ cơ chế “đề nghị” (xin phép) sang “đăng ký”[1]. Hành lang pháp lý thông thoáng này đã xóa bỏ triệt để sự tùy tiện trong điều hành, tạo điều kiện tối đa để các tổ chức tôn giáo hoạt động ổn định, tuân thủ đúng hiến chương và pháp luật. Nhờ đó, mối quan hệ giữa chính quyền và đồng bào có đạo ngày càng trở nên cởi mở, gắn bó và thấu hiểu lẫn nhau.

Hơn thế nữa, những giá trị tốt đẹp cùng nguồn lực to lớn của các tôn giáo đang ngày càng được khơi dậy và phát huy mạnh mẽ. Việc các tổ chức tôn giáo chủ động, tích cực dấn thân vào các hoạt động y tế, giáo dục, từ thiện và an sinh xã hội đã trở thành những biểu hiện sống động cho tinh thần “tốt đời, đẹp đạo”, không ngừng vun đắp khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Trên trường quốc tế, Việt Nam đã liên tục chủ động tổ chức và tham gia nhiều sự kiện tôn giáo tầm cỡ như Đại lễ Vesak Liên Hợp Quốc hay các diễn đàn của Công giáo, Tin Lành. Những nỗ lực đối thoại cởi mở ấy đã góp phần định vị vững chắc hình ảnh một quốc gia tôn trọng sự đa dạng tôn giáo và thực thi nhất quán các cam kết về nhân quyền.

Năm 2025, ghi dấu 4 lần Việt Nam đăng cai Đại lễ Phật đản Vesak

Liên hiệp quốc (Ảnh Internet)

Chính những nền tảng thực tiễn vững chắc đó đã trở thành động lực để Đảng và Nhà nước tiếp tục hoàn thiện thể chế thông qua việc ban hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026. Đạo luật mới mang tính đột phá với tỷ lệ tán thành rất cao (98,40%), đánh dấu bước chuyển mình toàn diện trong việc đẩy mạnh phân cấp quản lý, ứng dụng chuyển đổi số và nâng cao hiệu lực hành pháp.

Mặc dù vậy, cuộc đấu tranh bảo vệ sự thật vẫn còn nhiều cam go. Khi các thế lực thù địch đang ngày càng tinh vi lợi dụng các chiêu bài “nhân quyền”, “tự do tôn giáo” kết hợp cùng không gian mạng, công nghệ deepfake và trí tuệ nhân tạo (AI) để thao túng nhận thức và chống phá, việc đề cao tinh thần cảnh giác, nâng cao “sức đề kháng số” và gắn kết trách nhiệm của cả hệ thống chính trị cùng mọi tầng lớp nhân dân lại càng trở thành một đòi hỏi mang tính cấp thiết.

Đồng bộ giải pháp: Nâng cao “sức đề kháng số” và giữ vững niềm tin

Một là, đối với cơ quan quản lý nhà nước: cần kết hợp hài hòa giữa việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng và sự chủ động phòng ngừa các âm mưu lợi dụng không gian mạng. Đổi mới tư duy quản lý theo hướng cởi mở “gần dân, sát cơ sở”, lấy đối thoại và hỗ trợ làm trọng tâm, tránh các biểu hiện cứng nhắc hay “hành chính hóa” để không tạo kẽ hở cho sự xuyên tạc. Đồng thời, linh hoạt ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm nhận diện sớm, ngăn chặn kịp thời tin giả, video deepfake. Quản trị tốt không gian mạng lúc này chính là cách thiết thực nhất để bảo vệ nền tảng tư tưởng và gìn giữ sự bình yên cho xã hội.

Hai là, đối với các tổ chức tôn giáo, chức sắc và tín đồ: tiếp tục phát huy truyền thống gắn bó, đồng hành cùng dân tộc theo phương châm“tốt đời, đẹp đạo”. Các tổ chức tôn giáo cần đóng vai trò dẫn dắt, giúp tín đồ hành đạo đúng pháp luật và nâng cao cảnh giác trước những luồng thông tin kích động, chia rẽ trên Internet. Việc chủ động lên tiếng bác bỏ những kẻ mượn danh đức tin để chống phá chính là cách tự bảo vệ sự thiêng liêng, tôn nghiêm của tôn giáo mình, góp phần giữ vững ổn định chung.

Ba là, đối với hệ thống truyền thông, đội ngũ cán bộ, đảng viên và toàn xã hội: các cơ quan báo chí cần phát huy vai trò lan tỏa những giá trị nhân văn, tốt đẹp của các tôn giáo, đồng thời cung cấp thông tin chính thống để kịp thời đẩy lùi tin giả. Mỗi cán bộ, đảng viên phải thực sự gương mẫu, nhạy bén trong việc tiếp nhận và xử lý thông tin trên mạng xã hội. Đặc biệt, mỗi người dân và đồng bào có đạo cần tự trang bị “sức đề kháng số”, giữ sự tỉnh táo, không chia sẻ hay tiếp tay cho các nội dung chưa được kiểm chứng. Bảo vệ tự do tôn giáo chân chính phải luôn là sự gắn kết tự nhiên với việc bảo vệ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Có thể thấy, quyền tự do tôn giáo luôn được Đảng, Nhà nước ta nhất quán tôn trọng và bảo đảm bằng một hành lang pháp lý vững chắc. Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) tiếp tục khẳng định sâu sắc tinh thần nhân văn và tư duy kiến tạo: vừa mở rộng không gian để đức tin chân chính đồng hành cùng dân tộc, vừa kiên định bảo vệ sự tôn nghiêm của pháp luật trước mọi mưu đồ lợi dụng tôn giáo để chống phá. Giữa bối cảnh kỷ nguyên số, khi không gian mạng và trí tuệ nhân tạo đang bị các thế lực thù địch triệt để lợi dụng để xuyên tạc, thì sự đồng tâm hiệp lực của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội chính là thành trì kiên cố nhất. Sự đồng lòng ấy không chỉ để bảo vệ chân lý, củng cố niềm tin mà còn để giữ vững khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Hán Thị Hạnh Thúy

Trưởng phòng Quản lý đào tạo, bồi dưỡng và nghiên cứu khoa học, Trường Chính trị tỉnh Tuyên Quang

 

[1] Quốc Hội: Luật Tín ngưỡng, tôn giáo số: 07/2026/QH16


LIÊN KẾT

THỐNG KÊ TRUY CẬP
Đang online
3
Tổng tuần
294
Tổng tháng
9.329
Tổng năm
154.648
Tổng tất cả
177.730

LIÊN KẾT WEBSITE
⮝